Promotie-cd Paulus Folkertsma
Afbeelding:
Paulus Folkertsma en zijn woonhuis aan de Weaze in Aldeboarn.
Paulus
Folkertsma (1901-1972) was gedurende het grootste gedeelte van zijn leven
onderwijzer in het Friese Aldeboarn. Als componist
was hij autodidact. Hij heeft 77 officiële opusnummers
nagelaten; het werkelijke aantal composities bedraagt meer dan honderd. Het
gaat daarbij om orgelwerken, liederen, symfonische werken, cantates, operettes
en kamermuziek voor de meest uiteenlopende bezettingen. Deze promotie-cd geeft een beeld van zijn veelzijdige oeuvre.
Uit Wer binn’ de fjilden grien
1. Inleiding
2. Fijân, mei dyn wreed geweld
De
Tweede Wereldoorlog heeft op Paulus Folkertsma een grote indruk gemaakt. Veel
van zijn composities geven daar uitdrukking aan. De cantate Wer binn’ de fjilden
grien op. 52 voor koor en orkest dateert uit 1949 en is geschreven op
teksten van de Friese dichters Douwe Tamminga en Fedde Schurer. Opvallend lijkt
het gemak waarmee hij voor deze bezetting schrijft. Het resultaat mag er zijn:
intrigerende orkestinleidingen, welluidende muziek voor het koor met kwistig
rondgestrooide, spitsvondig geschreven modulaties.
|
Fijân, mei dyn wreed geweld, Dy’t ús folk syn fry ûntstelt, Dy’t ús op ‘e knibbels twingt, Oeral
ûnk
en rouwe bringt, Moatt’ wy bûgje jier
op jier As in willeas
offerdier? No ’t dyn
hurd-bespyk’re skoech Swier ús op ‘e nekke woech, No ’t ús soannen, nei ferrie Hongerj’ efter stikeltrie. Fijân, hoenear giet foarby Dyn ûndaaib’re hearskippij? Fijân, no ‘st
ús pleatsen baarnst En
ús klokkebrûns
teraanst, Fiedsel foar dyn wreed kanon, Fjoerslach foar dyn peloton… Fijân, fijân, yn ús hert Stiicht de stim fan it ferset! |
Vijand,
wars van wet en recht Die
de vrijheid ons ontzegt, Die
ons op de knieën dwingt En
met leed en rouw omringt, Offert
g’ ons dan jaar na jaar Willoos
op uw krijgsaltaar? Nu
g’ uw laars in stad en land Hebt
op onze nek geplant, Onze
zonen, na verraad, Hong’ren achter prikkeldraad. Vijand,
wanneer gaat voorbij ’t dwangjuk van uw heerschappij? Vijand,
die geen hoeve spaart, Die
ons klokkenbrons vergaart, Voedsel
voor uw wreed kanon, Vuurslag
voor uw peloton… Vijand,
vijand, onverlet Stijgt
de stem van het verzet |
(tekst
en vertaling: Douwe Tamminga)
Ad hoc orkest o.l.v. Harm Witteveen, Klaske
Folmer (declamatie)
Van
de cd Paulus Folkertsma, VPRO CD 014,
1992
Folkertsma’s meest diepzinnige werk is ongetwijfeld het
strijkkwartet uit 1943
“In memoriam R.O.Blackhall,
A.J.Sutton, K.E.Emmons”,
geschreven ter nagedachtenis aan drie bemanningsleden
van een Halifax-bommenwerper van de Royal Canadian
Air Force die omkwamen bij een crash op 5 mei 1943
nabij Aldeboarn. Het is een uitzonderlijk
geconcentreerd werk, waarin Folkertsma al zijn harmonische vondsten en contrapuntische kunnen heeft gecombineerd en dienstbaar
gemaakt aan een aangrijpende sfeerschildering. Reeds
de inventie is uniek. Een anapest waarbij de thesis steeds een kleine terts
beneden de arsistonen ligt, is het hoofdmotief. In
één lange beweging wordt via contrapuntische
verwikkelingen en pregnante harmonieën een spannende climax bereikt, waarna de
spanning op heel natuurlijke manier wegebt. Het einde wordt bereikt via een
zeer inventieve slotcadens waarin een heletoonsreeks
voor de onderstem een opvallende rol speelt.
Het
Hathor Strijkkwartet
Van
de cd Paulus Folkertsma, VPRO CD 014,
1992
Uit Pianosonate
op. 57 nr. 2
4.
Romance
5.
Rondo
Johan
Bijhold (piano)
Van
de cd Mimerij, Hecro
HRCD030202, 2001
Uit Sonate
foar fioele en piane yn d op. 46
6.
deel 3
Jan
Hulst (viool), Cees Steinroth (piano)\
Van
de cd Paulus Folkertsma, VPRO CD 014,
1992
7. It fanke op ‘e bûthúsbank
8. Sliepsankje
9. Mimerij
10. Advintsliet
|
It fanke op ‘e bûthúsbank It fanke op ‘e bûthúsbank Skylt ierpels, glêde en rûne. Har
tinzen dûnsje as michjes mank De
waarmte fan de jûne En
teist’rje hyltyd wer om him. As flinters
yn ‘e sinne, It makket bliid,
in fine glim Lûkt oer
har antlit hinne. Hja skylt en draait en draait
en skylt. It protsje wurdt
hurd minder, Sa
haw ik gau de ein besyld. En
hoeden skylt hja tinder En
langet sa dy moaie dream Fan
doe en no en letter. Dan
spat de lêste
fan it team Yn ’t rimpeljende
wetter. (Aldert Deelstra) Sliepsankje Jou
dy del yn swiete slomme Leafste fan myn siel en sin. Lit gjin
soarch mear oer dy komme, Dy’t dyn rêst fersteure
kin. Sliep
no sêft en stil en goed. Jezus
hâldt dy yn Syn noed. Hark,
de sang fan ing’leskaren Driuwt dyn lytse
keamer rûn. Rûzjend lûd fan
harp en snaren Wurdt dy ta
in groetnis jûn. Hannen teare earbiedich gear, Jezus
wekket trou en tear. Sjoch de sinne
yn ’t fersinken, Dij
syn lêste strielen stjoert; Oer
dyn oantlit glide blinken Fan
in boppe-ierdske gloed. Skaden wanke, need en nacht. Jezus
bliuwt dyn treast en ljacht. (Jan
Piebenga) Mimerij As
‘k sêft
de brikken poen Fan
’t dierber ynstrumint, Krekt foar my
sels fernimber, Dan
leit yn my de soen Fan
’t simmersk tempramint En
stilte fan septimber. En
fetsj’ ik dan gjin spoen Fan
hiel dit labyrint, Fan
hiel dit grutte wûnder, As
‘k sêft
de brikken poen Fan
’t dierber ynstrumint Bin
ik der lokkich ûnder. (Geart Jonkman) Advintsliet Hark,
hoe ’t de kleare stimme sprekt Dy’t troch de tsjusternisse brekt: Slach op út jimme slomme
’t each, De
Kristus daget fan omheech. Weits op, do siele wurch en dea, Besmodz’ en oantaast fan it kwea; In
leaflik ljocht, in nije dei Nimt al dyn lijen
fan dy wei. (Pieter
Jelles Troelstra) |
|
Tetsje van der Kooi (sopraan) en Lieven Sienema
(piano): 7, 8
Ben
Brunt (bas-bariton) en
Lieven Sienema (piano): 9
Arjen
Veenhuizen (bas-bariton) en
Johan Bijhold (piano): 10
Van
de cd Mimerij, Hecro
HRCD030202, 2001
Uit Mei snare en tonge
11.
Wolkom freugde fan ‘e wrâld
12.
Bokke bea
13.
Jûnbea
In
het oeuvre van Paulus Folkertsma neemt de cantate Mei snare en tonge een bijzondere
plaats in. Folkertsma zelf noemde dit werk “it beste
dat ik ea skreaun ha”. Het
is dan ook heel spijtig dat de bladmuziek in de loop der jaren verloren is
gegaan. Het enige dat bewaard is gebleven, is een koorpartituur en een
cassettebandje met een opname van dit werk, uitgevoerd op 27 juni
Met
dit materiaal heeft Johan Bijhold een poging
ondernomen dit werk te reconstrueren. Bijna maat voor maat heeft hij het bandje
afgespeeld en dat wat hij hoorde aan het papier toevertrouwd. Van meet af aan
was het nadrukkelijk niet zijn bedoeling de oorspronkelijke instrumentatie te
handhaven; uit respect voor de componist heeft hij Folkertsma’s
compositie bewerkt voor koor en strijkkwartet. Het op deze manier reconstrueren
van een gecompliceerde compositie is natuurlijk een monnikenwerk en Bijhold heeft daarmee een prestatie van formaat geleverd.
Wij zijn hem daarvoor dan ook bijzonder erkentelijk. Door zijn inspanningen is
het nu mogelijk kennis te nemen van Folkertsma’s opus
ultimus.
It Nije Ensemble o.l.v. Hoite Pruiksma
Live-opname van een concert op 24 oktober
Uit De
Jonkerboer op. 50
14.
Io vivat
15.
’t Wie sa stil
16.
Altyd bliuwt de leafde
|
Io vivat! Io vivat!
Io vivat! Nostrorum sanitas! Hoc est amoris poculum, Doloris est antidotum. Io vivat!
Io vivat! Nostrorum sanitas! Io vivat!
Io vivat! Nostrorum sanitas! Nos iungit amicitia Et vinum
praebet gaudia. Io vivat!
Io vivat! Nostrorum sanitas! Io vivat!
Io vivat! Nostrorum sanitas! Iam tota
Academia Nobiscum amet gaudia Io vivat!
Io vivat! Nostrorum sanitas! ‘t Wie sa stil ‘t Wie sa stil hjir op ‘e Wierren. Trager
koe de tiid net gean. O,
de dagen duorren jierren, Liken soms wol stil te stean. Einlings, einlings wie ’t krystmoarn, Mar
wa’t kaam: net hy, net hy! En
de krysttiid gie foarby. Hark,
dêr blaast Sint Steffens hoarn! ’t Wie sa stil, ik hie it by my, Aloan, ’t ynlik
djip geheim. ‘k
Hope, krysttiid dan hat hy
my Fan
it grut geheim ûntslein. Juster briek de Krystdei oan; Sels
yn tsjerke hie ‘k gjin doer En
no is de krysttiid oer. Hark,
dêr blaast Sint Steffens hoarn! ’t Wie sa stil, o net te hurden; Ienkear mar ha’k him sûnt sjoen; ’t Wie om bûten rie te wurden, Hie hy my
syn ring net jûn. Alles
komt hjoed op my oan: ’t Wide fjild
wurdt my t’ ûnrom Leafste, leafste, kom o kom! Hark,
dêr blaast Sint Steffens hoarn! Altyd bliuwt de leafde Altyd bliuwt de leafde, Altyd bliuwt de trou Tusken alderleafsten En
tusken man en frou. Sa lang as de wrâld noch stiet Minskeslachte oer d’ ierde
giet. Sinne oan de himel tsjocht, Fûgel fljocht, Dauwe falt, Brâning wâlt. Sa lang gers groeit, Beam bloeit, Hoanne kraait, Salang as de wyn fan de wolkens waait: Salang sil dy leafde bestean! |
|
De
Jonkerboer is een opera in 2 bedrijven, geschreven in 1944. De tekstdichter dr.
IJpe Poortinga baseerde
zijn libretto op een verhaal uit de Rimen en Teltsjes van de 19e eeuwse Grouster schrijver dr. Eeltsje Halbertsma.
Folkertsma schreef dit werk voor een grote bezetting met solisten, koor en
orkest. De bewerking op deze cd is gemaakt door Johan Bijhold.
It Nije Ensemble o.l.v. Hoite Pruiksma
Live-opname van een concert op 28 september
Deze
promotie-cd kwam tot stand mede dankzij een financiële
bijdrage van:
Douwe Kalma Stifting
Stichting Juckema
Siderius fonds
Ottema Kingma Stichting
Pollema Tromp Stichting